menu
DajemyRadę.pl / Cukrzyca. Lepiej zapobiegać niż leczyć. Profilaktyka

Cukrzyca. Lepiej zapobiegać niż leczyć. Profilaktyka

Zdrowie i Życie

Cukrzyca to jedna z najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych, charakteryzująca się podwyższonym stężeniem glukozy w surowicy krwi, wynikającym z defektu syntezy i/lub działania insuliny wydzielanej przez komórki beta trzustki.

Różne badania podają, że około 10-20% osób chorych na cukrzycę cierpi na cukrzycę typu pierwszego, która ma charakter autoimmunologiczny. Przyczyną cukrzycy typu pierwszego może być przebyta infekcja wirusowa, odpowiadać za nią może również dziedziczenie. W wyniku choroby dochodzi do uszkodzenia komórek trzustki, które odpowiadają za produkcję insuliny. Natomiast 80-90% osób chorych zmaga się z cukrzycą typu drugiego. Zachorowanie to zazwyczaj efekt nieodpowiedniego trybu życia.

Skala zachorowań 

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia w 1985 r. cukrzycę zdiagnozowano u około 30 mln ludzi na całym świecie. Dziesięć lat później liczba chorych wzrosła kilkukrotnie – do 135 mln. Eksperci prognozują, że w 2030 r. na świecie będzie już około 366 mln chorych na tą chorobę.
Wg statystyk w Polsce na cukrzycę cierpi około 2 mln Polaków. Ponad połowa z nich nie zdaje sobie jednak sprawy z tego, że choruje i w związku z tym nie leczy cukrzycy, co może prowadzić do wielu poważnych powikłań. Szacuje się, że każdego roku w wyniku powikłań związanych z cukrzycą na świecie umiera nawet 3,2 mln osób. Wynika to między innymi z tego, że wielu diabetyków nie zdaje sobie sprawy z choroby, a do lekarza zgłasza się kilka lat po zachorowaniu. Wszystko dlatego, że cukrzyca nie jest chorobą łatwą do wykrycia. 

Objawy i przyczyny

Najczęściej występującymi objawami cukrzycy jest:

  • zwiększony apetyt,
  • spadek masy ciała,
  • wzmożone pragnienie,
  • częste oddawanie moczu,
  • poczucie ogólnego zmęczenia i senność w ciągu dnia,
  • zaburzenia widzenia.

Ze względu na to, że te oznaki pojawiają się zwykle dopiero w zaawansowanym stadium cukrzycy, lekarze zalecają wykonywanie raz do roku profilaktycznych badań sprawdzających poziom cukru we krwi. Dotyczy to przede wszystkim tych z nas, którzy są szczególnie narażeni na zachorowanie. Do grupy ryzyka należą między innymi osoby z nadwagą/otyłością oraz te, które nie przestrzegają zasad zdrowego odżywiania. Zachorowaniu sprzyja także siedzący tryb życia i brak aktywności fizycznej. Duże znaczenie ma także to, czy cukrzyca występuje w rodzinie. Regularne badania są też zalecane osobom z nadciśnieniem tętniczym, wysokim poziomem cholesterolu we krwi oraz cierpiącym na choroby układu sercowo-naczyniowego.

Jedna choroba, wiele powikłań

U cukrzyków, na skutek uszkodzenia naczyń krwionośnych, wzrasta ryzyko wystąpienia zawału serca, choroby wieńcowej i udaru mózgu. Grozi to niewydolnością nerek w wyniku nefropatii cukrzycowej, uszkodzeniami układu nerwowego (neuropatią cukrzycową), występowaniem poważnych problemów skórnych (tj. grzybica, czyrakowatość, utrudnione gojenie się ran), a nawet utratą wzroku. Chorzy narażeni są też  na wystąpienie tak zwanego zespołu stopy cukrzycowej. Wywoływane przez cukrzycę zaburzenia w pracy układu krążenia mogą bowiem prowadzić do niedokrwienia i niedotlenienia w obrębie stopy, a w konsekwencji nawet do jej amputacji.
Ze względu na ciężkie powikłania cukrzycy, skrócenie czasu życia oraz znaczne pogorszenie jego jakości, ważne jest wczesne uświadomienie sobie czynników ryzyka wystąpienia tej choroby oraz ich zwalczanie. Należą do nich:

  • nadwaga/otyłość,

  • nadciśnienie tętnicze,

  • niewyrównana gospodarka lipidowa (wysoki poziom cholesterolu całkowitego, LDL i trójglicerydów, niski poziom HDL),

  • niezdrowa dieta obfitująca w węglowodany łatwo przyswajalne i tłuszcze zwierzęce oraz rzadkie, nieregularne spożywanie obfitych posiłków,

  • nikotynizm i alkoholizm,

  • rodzinne występowanie cukrzycy, chorób serca czy otyłości,

  • przebyta cukrzyca ciężarnych,

  • brak regularnej aktywności fizycznej. 

W stronę zdrowia 

Aby uniknąć zachorowania na cukrzycę, ważna jest więc odpowiednia profilaktyka. Cukrzycy łatwiej jest bowiem zapobiegać, niż ją leczyć. Gdy już zachorujemy, jesteśmy skazani na jej leczenie do końca życia, co jest związane z codziennym kontrolowaniem swojego stanu zdrowia.

Dajemy radę:

Najlepszą profilaktyką będzie zapobieganie nadwadze i otyłości oraz dążenie do normalizacji masy ciała poprzez regularną aktywność fizyczną oraz zdrową dietę - z ograniczeniem węglowodanów łatwo przyswajalnych i tłuszczów nasyconych.

W zdrowej diecie ważne jest również regularne spożywaniem niezbyt obfitych, zbilansowanych posiłków co ok. 3-4h, unikanie produktów wysoko kalorycznych, bogatotłuszczowych i wysoko przetworzonych, wybieranie produktów bogatych błonnik pokarmowy, witaminy i składniki mineralne (tj. pełnoziarnistych produktów zbożowych, orzechów, roślin strączkowych, świeżych warzyw i owoców) oraz chudego mięsa/nabiału, ryb, jaj i zdrowych tłuszczów roślinnych. Dieta powinna być zrównoważona i dostosowana indywidualnie do danej osoby, a w przypadku nadwagi/otyłości – mieć działanie redukcyjne.

Ogromny wpływ na zapobieganie cukrzycy ma także odstawienie używek. Szczególnie papierosy są pod tym względem bardzo niebezpieczne. Każdy wypalony papieros potrafi podnieść stężenie cukru we krwi, a wypalanie jednej paczki dziennie, zwiększyć ryzyko zachorowania na cukrzycę nawet o 60%. Niepożądane jest oprócz tego nadmierne spożywanie napojów alkoholowych.

W profilaktyce cukrzycy ogromną rolę posiadają także regularne badania, szczególnie po 45. roku życia lub gdy znajdujemy się w grupie ryzyka. Powinno się wówczas, co pewien czas (u osób obciążonych - co najmniej raz na pół roku) badać krew pod względem poziomu glukozy, a także mierzyć ciśnienie krwi i kontrolować poziom lipidów we krwi. 

Autorką tekstu jest Katarzyna Kosałka, specjalista medycyny żywienia Centrum Medycznego Gamma

DajemyRadę.pl